વર્ષ 2026 ની શરૂઆત સાથે જ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર દ્વારા Ration Card ના નિયમોમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. જો તમે પણ મફત અનાજ યોજના (Free Ration Scheme) નો લાભ લઈ રહ્યા છો, તો તમારે આ નવા નિયમો જાણવા ખૂબ જરૂરી છે. એક નાની ભૂલને કારણે તમારું રેશનકાર્ડ રદ થઈ શકે છે અથવા અનાજ મળવાનું બંધ થઈ શકે છે.
કોના રેશનકાર્ડ રદ કરવામાં આવશે? (Ineligible List)
સરકારે રેશનકાર્ડ માટેના “Ineligible” અથવા અયોગ્ય લોકોની યાદી જાહેર કરી છે. જો તમારા પરિવારમાં નીચે મુજબની કોઈપણ સ્થિતિ હોય, તો તમે મફત રાશન માટે પાત્ર નથી:
ચાર પૈડાવાળું વાહન: જે પરિવારો પાસે કાર, ટ્રેક્ટર કે અન્ય ફોર વ્હીલર છે.
એર કંડિશનર (AC): જો તમારા ઘરમાં 5 KVA કે તેથી વધુ ક્ષમતાનું AC અથવા જનરેટર છે.
આવકવેરાદાતા: જો પરિવારનો કોઈ પણ સભ્ય Income Tax ભરે છે.
સરકારી કર્મચારી: જો પરિવારમાં કોઈ સભ્ય સરકારી નોકરીમાં હોય (વર્ગ-4 સિવાયના કિસ્સામાં).
જમીન માલિકી: ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 5 એકરથી વધુ પિયત જમીન ધરાવતા પરિવારો.
મકાન અને પ્લોટ: શહેરી વિસ્તારોમાં 100 ચોરસ મીટરથી વધુનો પ્લોટ કે તેના પર બનેલું પાકું મકાન.
શસ્ત્ર લાયસન્સ: જે લોકો પાસે રિવોલ્વર કે અન્ય હથિયારના લાયસન્સ છે.
1. e-KYC ફરજિયાત (Mandatory e-KYC Update)
સરકારે રેશનકાર્ડમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે e-KYC ફરજિયાત બનાવ્યું છે.
નવો નિયમ: પરિવારના દરેક સભ્યનું આધાર કાર્ડ રેશનકાર્ડ સાથે લિંક હોવું જોઈએ અને ફિંગરપ્રિન્ટ મેચ થવી જોઈએ.
શું થશે નુકસાન?: જો તમે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં e-KYC નહીં કરાવો, તો જે સભ્યોનું KYC બાકી હશે તેમના ભાગનું અનાજ મળવાનું બંધ થઈ જશે અથવા તેમનું નામ કમી કરી દેવામાં આવશે.
કેવી રીતે કરવું?: તમે તમારી નજીકની સસ્તા અનાજની દુકાને (Fair Price Shop) જઈને પોશ મશીનમાં અંગૂઠો આપીને મફતમાં e-KYC કરાવી શકો છો.
2. મફત અનાજ યોજના લંબાવી (Free Ration Scheme Extension)
ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના (PMGKAY) ને લઈને સારા સમાચાર છે.
કેન્દ્ર સરકારે આગામી 5 વર્ષ સુધી મફત અનાજ આપવાની જાહેરાત કરી છે.
લાભ: NFSA રેશનકાર્ડ ધારકોને વ્યક્તિ દીઠ 5 કિલો ઘઉં/ચોખા મફત મળવાનું ચાલુ રહેશે.
ગુજરાત સરકાર: ગુજરાતમાં અંત્યોદય અને BPL કાર્ડ ધારકોને તુવેર દાળ, ચણા, ખાંડ અને મીઠું રાહત દરે આપવામાં આવે છે.
3. અયોગ્ય રેશનકાર્ડ રદ થશે (Card Cancellation Rules)
સરકારે રેશનકાર્ડ વેરીફિકેશન ડ્રાઈવ શરૂ કરી છે. નીચે મુજબના લોકોના રેશનકાર્ડ રદ થઈ શકે છે અથવા BPL માંથી APL માં ફેરવાઈ શકે છે:
જો પરિવારમાં કોઈ ફોર-વ્હીલર (કાર) હોય.
જો પરિવારનો કોઈ સભ્ય ઇન્કમ ટેક્સ (ITR) ભરતો હોય.
જો ઘરમાં AC અથવા 5 kVA થી મોટું જનરેટર હોય.
જો ગ્રામીણ વિસ્તારમાં મોટી જમીન અથવા શહેરમાં મોટું પાકું મકાન હોય. આવા લોકોએ સામે ચાલીને કાર્ડ સરેન્ડર કરવું હિતાવહ છે, નહીંતર દંડ થઈ શકે છે.
4. One Nation One Ration Card (એક રાષ્ટ્ર એક રેશનકાર્ડ)
જો તમે ગુજરાતના વતની છો અને નોકરી-ધંધા અર્થે મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી કે સુરત જેવા શહેરોમાં રહો છો, તો હવે તમારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.
પોર્ટેબિલિટી: તમે દેશના કોઈપણ ખૂણે આવેલી સરકારી અનાજની દુકાનેથી તમારું રેશનકાર્ડ બતાવીને અનાજ મેળવી શકો છો. આ માટે નવું કાર્ડ બનાવવાની જરૂર નથી.
5. રેશનકાર્ડમાં નામ ઉમેરવું સરળ (Add Name Online)
ઘણીવાર લગ્ન પછી અથવા બાળકના જન્મ પછી નામ ઉમેરવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી.
Digital Gujarat Portal: હવે તમે ઘરે બેઠા ઓનલાઇન નામ ઉમેરવા (Add Name) અથવા કમી કરવા (Delete Name) માટે અરજી કરી શકો છો.
ડોક્યુમેન્ટ્સ: બાળકના જન્મનું પ્રમાણપત્ર અને આધાર કાર્ડ આપીને સરળતાથી નામ ઉમેરી શકાય છે.
How to Check Ration Card Status Online?
તમારું નામ યાદીમાં છે કે નહીં તે જોવા માટે:
Official Website: dcs-dof.gujarat.gov.in પર જાઓ.
“તમારા રેશનકાર્ડની વિગત જાણો” પર ક્લિક કરો.
તમારો રેશનકાર્ડ નંબર અને કેપ્ચા કોડ નાખો.
તમને તમારા કાર્ડની કેટેગરી (NFSA/Non-NFSA) અને સભ્યોની વિગત જોવા મળશે.
FAQ (વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો)
Q1. e-KYC કરાવવાની છેલ્લી તારીખ કઈ છે? Ans: સરકાર દ્વારા તારીખ લંબાવવામાં આવતી રહે છે, પરંતુ અનાજ બંધ ન થાય તે માટે શક્ય એટલું જલ્દી દુકાન પર જઈને કરાવી લેવું.
Q2. શું ઘઉંની જગ્યાએ રોકડા પૈસા મળશે? Ans: ના, હાલમાં ગુજરાતમાં અનાજ જ આપવામાં આવે છે. કેટલાક રાજ્યોમાં ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) શરૂ થયું છે, પણ અહીં અનાજ વિતરણ વ્યવસ્થા ચાલુ છે.
Q3. નામ કમી કરાવવા માટે કયા પુરાવા જોઈએ? Ans: મરણના કિસ્સામાં મરણનું પ્રમાણપત્ર અને લગ્નના કિસ્સામાં લગ્નનું પ્રમાણપત્ર અથવા સોગંદનામું જરૂરી છે.
Conclusion
મિત્રો, Ration Card 2026 ના નવા નિયમો ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ લોકોને જ અનાજ મળે તે માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. જો તમે યોગ્ય લાભાર્થી છો, તો ચિંતા કરવાની જરૂર ન
થી. બસ તમારું e-KYC અપડેટ રાખો.